- İdari Para Cezası nedir?
İdarî para cezaları, belirli kurallara aykırılık nedeniyle, doğrudan doğruya idarî merciler tarafından verilen para cezalarıdır.İdarî para cezalarını diğer cezalardan ayıran en belirgin nitelik, onların idarî makamlar tarafından kamu gücü kullanılarak verilmesidir.Mahkemeler tarafından verilen para cezaları adli para cezası niteliğindedir. Adli para cezalarından farklı olarak idari para cezasının ödenmemesi durumunda idari para cezası hapis cezasına çevrilemez.10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na ekli (I), (II) ve (III) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri tarafından özel kanunlarına muhalefet gerekçesiyle idari para cezası kesilebilir.Bu kamu idareleri; Bakanlıklar, Belediyeler, Emniyet Müdürlükleri, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), RTÜK, Telekomünikasyon Kurumu, SPK, BDDK, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, Kamuİhale Kurumu, Rekabet Kurumu ile Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu ve Şeker Kurumu) vb. gibi devletin idari kurumlarıdır.
B.İdari Para Cezası adli sicile işlenir mi?
İdari para cezası suç karşılığında verilen bir ceza olmayıp kabahat niteliğindeki fiiller için belirlenmiş bir yaptırım türü olduğundan hapis cezasına çevrilemez ve adli sicil kaydına işlenmez.İdarî para cezalarında tekerrür ve erteleme hükümleri uygulanmadığı gibi, adlî sicile de kaydedilemez.İdarî para cezalarında, kamu para cezalarında olduğu gibi takdiri indirim, tahrik, yaş küçüklüğü ve benzeri indirim nedenleri uygulanamaz. Ancak, idarî para cezası ile ilgili özel kanununda açıkça tanımlanan indirim nedenleri bulunuyorsa, bunun uygulanması mümkündür.
C.Kendisine idari para cezası kesilen kimse hangi hukuki yola başvurabilir?
Anayasa’nın “Temel hak ve hürriyetlerin korunması “başlıklı 40. maddesinde belirtildiği üzere:“Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır.”Buna göre, herhangi bir kamu idaresince kendisine idari para cezası kesilen kişiye itiraz edebileceği merciinin gösterilmesi zorunludur. Uygulamada o anda bir tutanak tatbik edilmek suretiyle tefhim şeklinde yahut duruma göre daha sonra adresine ulaşmak üzere tebliğ edilmek suretiyle cezanın hangi kurumca, hangi kabahatten dolayı kesilmesinin uygun görüldüğü ve işbu cezaya hangi süre içerisinde hangi merciiye başvurulmak suretiyle itiraz edilebileceği belirtilmektedir.İdarî organlarca verilen bu çeşit para cezalarına itiraz, adlî makamlara yapılmaktadır. Bu konuda, 13.03.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 27. maddesinde, idarî para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idarî yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde, sulh ceza hakimliğine başvurulabileceği ifade edilmiştir. Bu süre içerisinde başvuru yapılmaz ise idari para cezası kesinleşecektir.Uygulanan idari para cezası yaptırımına karşı aynı süre içerisinde, cezayı uygulayan ilgili kuruma da itiraz yapılabilir. Ancak bu başvuru yargı yoluna başvuru için yasada belirtilen 15 günlük süreyi durdurmaz. Bu nedenle ilgili kuruma ve hakimliğe yapılacak başvuruları 15 gün içerisinde mutlaka yapmak gerekir.Yapılacak başvurular bizzat ceza yaptırımı yapılan ilgili, kanuni temsilcisi veya avukatı tarafından yapılmalıdır. Bu kişiler haricinde yapılacak başvurular geçerli olmadığı gibi süreyi kaçırmanıza ve hakkınızın kaybolmasına neden olacaktır. Yine bu başvurular mutlaka dilekçe ile yapılmalı ve dilekçe en az iki nüsha şeklinde hazırlanmalıdır.Yasa uyarınca 3.000 (üç bin) TL ve altındaki idari para cezaları için itiraz üzerine Sulh Ceza Hakimliğince verilecek kararlar kesindir. Bu nedenle bu kararlara karşı başka bir yargı merciine başvurma hakkı yoktur. 3.000 (üç bin) TL üzerindeki idari para cezaları için ise Sulh CezaHakimliğinin verdiği son karara karşı, söz konusu hakimliğin yargı çevresinde yer alan Ağır Ceza Mahkemesine en geç yedi gün içinde itiraz edilebilir.Bununla beraber, kanun yolu prosedürü bakımından, idarî yaptırımı öngören özel kanunda, Kabahatler Kanunundan ayrı bir usul öngörülmüşse kendi kanununda yer alan kanun yolu prosedürü uygulanacaktır. (KK 3/1-a).İdari para cezası ile birlikte ayrıca bir yaptırım kararı da verilmişse, yetkili İdare Mahkemesi’nde idari işlemin iptali davasının açılması da gündeme gelebilecektir. Örneğin trafik idari para cezasıyla birlikte aracın trafikten men edilmesine de karar verilmişse yetkili mahkeme kararı veren polis amirliğinin bulunduğu yer İdare Mahkemesi olacaktır. Bu durumda hem idari para cezasının hem de idari işlemin iptali için iptal davası açılmalıdır.Burada belirtmek gerekir ki; özel kanunlarında başka kanuni yollar ve itiraz süreleri öngörülmüş olabilir. Kesilen cezanın gerekçesine göre tespit yapılacaktır. Örneğin 3194 sayılı İmar Kanunu’na muhalefet gerekçesiyle düzenlenen idari para cezası tutanağı ilgiliye tebliğ edildikten itibaren en geç 60 gün içerisinde İdare Mahkemesi’nde dava açılmalıdır.
- Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) düzenlediği idari para cezalarında hukuki yol nedir?
5510 sayılı SGK Kanunu’nun ilgili maddelerine göre Sosyal Güvenlik Kurumu’nun verdiği idari para cezalarına karşı genel itiraz yolundan ayrı bir itiraz yolu düzenlemiştir. Buna göre kurumun verdiği idari para cezalarına karşı doğrudan dava açmak mümkün olmayıp önce SGK bünyesindeki İdari Para Cezası Komisyonlarına başvuru yapmak gerekmektedir. Komisyona başvuru süresi 15 gündür. Komisyon başvuruyu reddeder ise reddin tebliği tarihinden itibaren 30 gün içerisinde İdare Mahkemesi’nde dava açılabilir.
- Ödenmeyen İdari Para Cezasının Tahsili
30/03/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunun İdari Para Cezası başlıklı 17’nci maddesinin dördüncü fıkrasında; “Genel Bütçeye gelir kaydedilmesi gereken idarî para cezalarına ilişkin kesinleşen kararlar, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.” Demek suretiyle kesinleşmiş (itiraz edilmemiş yahut itirazı haklı bulunmamış) ödenmeyen idari para cezalarının icra takibine konu olacağını belirtmiştir.
ÖNCÜL HUKUK BÜROSU 